به وبلاگ ما خوش آمدید - لطفا صفحه را تا پایان مشاهده کنید
زبان ديلمي ،گويش ديلماني

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

دیلمی یکی از گویشهای ایرانی است از گویش های کناره دریای مازندران دسته زبانهای شمال غربی [۱][۲] که در دیلمستان، (نواحی کوهستانی جنوب گیلان، شمال قزوین و غرب مازندران) رایج است. [۳] ناتل خانلری دیلمی را در بین گویش‌های ایرانی که در بین قرون ۹ تا ۱۳ میلادی رایج بوده‌است فهرست می‌کند.[۴] ولادیمیر مینورسکی این زبان را از بین رفته، و تاتی را از بقای آن می داند.[۵] در متون اسلامی مختلفی نظیر گزارش‌های ابو اسحاق صابی، مقدسی، استخری به این زبان اشاره شده است. [۶] [۷]

محتویات

 [نهفتن

نظرات در مورد گونهٔ زبانی دیلمی [ویرایش]

دانشنامه ایرانیکا در مورد زبان دیلمی‌ها می‌نویسد: در دوران بعد از اسلام دیلمی‌ها به زبانی صحبت می‌کردند که از گویش‌های ایرانی شمال غربی بوده‌است. این گویش بسیار شبیه زبانی بوده که گیلانی‌ها تکلم می‌کردند. افسانه‌ای از آن زمان وجود دارد که در آن دیلمی‌ها و گیلانی‌ها فرزندان دو برادر بنام‌های گیل و دیلم دانسته می‌شدند. استخری همچنین به قبیله‌ای در ارتفاعات دیلمان اشاره می‌کند که به زبانی غیر از زبان گیلانی‌ها و دیلمی‌ها صحبت می‌کردند. مقدسی به بعضی ویژگی‌های زبان دیلمی آن زمان مانند تلفظ «ح» بصورت «خ» اشاره می‌کند. از دیگر تفاوت‌ها افزودن «ی» بین الف و حرف ساکن بوده‌است. مثلا «لاهیجان» ، «لاهیجیان» تلفظ می‌شده‌است.[۸] [۶] ابواسحاق صابی نیز در گزارشی که در مورد علویان تبرستان و گیلان دارد گزارش مشابهی می‌دهد.[۹] [۶] اصطخری درباره این ناحیه می‌نویسد: « زبانشان یکتاست و غیر از فارسی و عربی است » مقدسی نیز می‌گوید : « زبان ناحیه دیلم متفاوت و دشوار است.» [۷].

حسین کریمیان، زبان دیلمی‌های قدیم را مازندرانی دانسته و نفوذ مازندرانی در گویش‌های کوهپایه‌های مرکزی جنوب البرز را متاثر از راه یابی دیلمی‌ها در سده‌های آغازین بعد اسلام و وارد کردن زبان خودشان به این مناطق می‌داند.[۱۰]

این در حالی است که اهالی مناطق مذکور (منجمله رودبار الموت، رودبار قصران، طالقان، بومیان کرج، کوههای سمنان، ساوجبلاغ...) زبان خود را تاتی می نامند. برخی گویشهای مربوطه را در زمره زبانهای مازندرانی، گیلکی یا تاتی دانسته اند.[۱۱]

نادر جهانگیری گویش مردم نواحی کوهستانی لاهیجان گالشی را همان گویش دیلمی می‌داند.[۱۲] ولی ایران کلباسی، دیگر زبانشناس ایرانی دیلمی را جدا از تالشی، یکی از گویشهای معاصر نواحی کوهستانی جنوب گیلان مینامد.[۱۳].[۱۴] زبان‌ها، گویش‌ها یا لهجه‌هایی که امروزه در کناره دریای مازندران به کار می‌روند علاوه بر دو گونه اصلی به نامهای مازندرانی (طبری) و گیلکی، انواع زیر را شامل می‌شوند: تالشی، تاتی، کردی، طالقانی، افتری، گویش سیستانی، بلوچی، گوداری، کتولی، افغانی، لری، ترکی، ترکمنی، عربی، فارسی، روسی، قزاقی، گالشی و دیلمی. لهجه‌های شمالی در سراسر سواحل جنوبی و جنوب غربی دریای مازندران، همچنین در بخش شمالی ارتفاعات البرز متدوال است که می‌توان از این لهجه‌ها گیلکی، طالشی، دیلمی، مازندرانی را نام برد که هر یک به نوبه خود در داخل تفاوت مختصری دارند. [۱۵]

واژگان قدیم [ویرایش]

در برهان قاطع و برخی منابع دیگر[چه منابعی؟]، جسته و گریخته، به چند واژه دیلمی اشاره شده که از لحاظ سیر تحول تاریخی می‌توانند قابل توجه باشند :

"دهچه (dehcha) : به کسر اول و سکون ثانی و فتح جیم فارسی، به زبان دیلم رعیت و دهقان را گویند وجه اشتقاق محتملا : ده + چه. "ده" (روستا، ده) مشتق از ایرانی باستان "دهوویه" (سرزمین، ملک) که در فارسی پهلوی به صورت "ده" و به معنای "روستا" درآمده است. نکته قابل توجه پسوند "-چه" می‌باشد که همان "-یج" امروزین در گویشهای شمالی ایران است و پسوندی است برای انتساب به محل (مانند "یوشیج" - "اهل یوش"). اگرچه در تمامی نقاط شمالی ایران امروزه همان "-یج" (به استثنا تالشی "-ژ") به کار می‌رود اما ممکن است "-چی" در اصطلاح معروف "انزلیچی" (اهل انزلی) نیز از همین ریشه باشد. ریشه این پسوند از "چیت" باستانی ایران است که در زبان فارسی به صورت "-زی" در آمده است (مانند: "رازی" - اهل ری، منسوب به شهر ری).."[۱۶]

پانویس [ویرایش]

  1. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰, S. ۷۸-۸۱.
  2. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. شانزده
  3. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. بیست و دو
  4. Page ۲۶۹ , Mehdi Marashi, Mohammad Ali Jazayery. Persian studies in North America: studies in honor of Mohammad Ali Jazayery, Published by Ibex Publishers, Inc., ۱۹۹۴
  5. http://books.google.ca/books?id=bussAAAAIAAJ&q="daylamite+language&dq="daylamite+language&cd=1
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ Wolfgang Felix, Wilferd Madelung. «DEYLAMITES». در Encyclopedia Iranica. ویرایش ۱st Edition. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  8. "Whatever the original language of the Deylamites may have been, in the Islamic period they spoke a northwestern Iranian dialect very similar to the language of the Gilites. Apart from other characteristics of northwestern Iranian, the guttural pronunciation of h as ḵ, noted as Gilite by Maqdesī (Moqaddasī, p. ۳۶۸; e.g., both Ḵošam and Hawsam, Ḵašūya and Hašūya), and an ī sound added between consonants and ā (Lāhījān=Līāhījān, Došmanzār=Došmanzīār, Amīrkā=Amīrkīā, presumably pronounced Lyāhījān, Došmanzyār, and Amīrkyā respectively) were probably characteristic of Deylamite, as well as of Gilite. The question whether or not the report by Eṣṭaḵrī (p. ۲۰۵) about a tribe in the Deylamite highlands that spoke a language different from Deylamite and Gilite and a similar report by Abū Esḥāq Ṣābī about a tribe in the region of Rašt (Madelung, 1987, pp. ۱۴-۱۵) attest the survival of a non-Iranian language among them must be left open."
  9. Wilferd Madelung. Abū Isḥāq al-Ṣābī on the Alids of Tabaristān and Gīlān. Journal of Near Eastern Studies, Vol. ۲۶, No. ۱ (Jan., ۱۹۶۷), pp. ۱۷-۵۷, The University of Chicago Press
  10. حسین کریمیان، قصران، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۶
  11. مجله زبانشناسی، سال بیست و یکم، شماره اول و دوم، پیشوند فعلی "ها" و گونه‌های آن در گویشهای ایرانی
  12. گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.
  13. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. بیست و دو
  14. ربیع بدیعی، جغرافیای مفصل ایران، ( جلد دوم: جغرافیای انسانی ).ناشر اقبال ۱۳۶۰ ص. ۲۰۸
  15. ربیع بدیعی، جغرافیای مفصل ایران، ( جلد دوم: جغرافیای انسانی ).ناشر اقبال ۱۳۶۰ ص. ۲۰۸
  16. گیلان نامه، مجموعه مقالات گیلان شناسی، جلد ششم ص 242
نوشته شده در تاریخ شنبه 11 آبان 1392 و در ساعت : 10:07 - نویسنده : رودبار نيوز |
آخرین مطالب نوشته شده
  • آمریکا اگر دست از پا خطا کنند کاربه بسیجی ها نخواهد رسید
  • روستاییان گیلانی از کنتورهای آب خودمحافظت کنند
  • هر نماینده مجلس سالانه چقدر “هدیه” می گیرد؟
  • ساز نـــــــی خورگام
  • هزار نفر در گيلان به ايدز مبتلا هستند
  • رئیس‌جمهور چگونه درخواست مناظره احمدی‌نژاد را می‌پذیرد؟
  • مدیری که نگاه اعتدالی داشته باشد در مدیریت گیلان جای دارد
  • معتقد به افشای لیست سران فتنه ۸۸ هستم
  • تولید فیلم مستند شهدای شاخص روحانی در گیلان
  • امیدهای تازه در زندگی امیرعلی
  • شورای عالی برای آبادانی گیلان گام بردارد
  • طارم، قزوین و زنجان مجوز برداشت آب از سد سفیدرود را دارند اما رودبار ن
  • هفته بسیج مبارک باد
  • قابل توجه مسئولین محترم/جاده های خورگام و عمارلو نیاز به رسیدگی دارد
  • اقتصاد رودبار وابسته به زیتون است/ زیتونکاران با مشکلات زیادی رو برو هستند
  • ظرفیت گیلان به ویژه شهرستان رودبار در تولید محصولات کشاورزی بالاست
  • امام جمعه شهرستان رودبار: در رودبار زیتون کاران عزادارند / مسئولان استانی در تریبون خود می گویند چای و برنج
  • استاندار گیلان:سهم گردشگران رودبار نباید آلودگی محیط زیست باشد
  • عاشورا کجای تاریخ است؟ کربلا کجاست؟
  • ماهيت نهضت عاشورا امر به معروف و نهي از منکر است
  • Copyright © 2010 by http://roodbarnews.samenblog.com